Sáng 04/11, Quốc hội tiếp tục chương trình làm việc, thảo luận tại tổ về Dự án Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; Dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi); và Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp.

Tại Tổ thảo luận số 8, các đại biểu Quốc hội Đoàn Cà Mau đã đóng góp nhiều ý kiến, hướng tới xây dựng hệ thống pháp luật vừa chặt chẽ, vừa nhân văn, phù hợp yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bảo đảm tính nhân đạo, tự nguyện và minh bạch trong thi hành án hình sự

Phát biểu tại tổ, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, khẳng định sự cần thiết phải sửa đổi toàn diện Luật Thi hành án hình sự, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và định hướng cải cách tư pháp. Việc đổi tên thành “Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi)” thay vì “sửa đổi, bổ sung một số điều” là bước tiến về tư duy lập pháp, phản ánh đúng phạm vi điều chỉnh và tính hệ thống của dự thảo.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh bảo đảm tính nhân đạo, tự nguyện và minh bạch trong thi hành án hình sự.

Đại biểu đặc biệt lưu ý đến quy định cho phép phạm nhân hiến mô, hiến bộ phận cơ thể, trữ trứng hoặc tinh trùng, cho rằng đây là chính sách thể hiện sâu sắc tính nhân đạo của pháp luật Việt Nam, đồng thời là biểu hiện cụ thể của việc tôn trọng quyền con người trong quá trình chấp hành án.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi và nhân văn, cần quy định rõ: việc hiến, tặng phải hoàn toàn tự nguyện, không vì lợi ích vật chất; phạm nhân sau khi hiến phải được chăm sóc y tế, dinh dưỡng đặc biệt, đúng quy định của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người; có thể xem xét chính sách giảm thời hạn chấp hành án phạt tù đối với phạm nhân có hành vi hiến tặng nhân đạo, thể hiện rõ sự khoan hồng, khuyến khích cải tạo tiến bộ.

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh, trong thi hành án hình sự, giáo dục và cảm hóa phải được đặt ở vị trí trung tâm, coi trọng việc nâng cao nhận thức, rèn luyện đạo đức, xóa mù chữ, giúp phạm nhân cải thiện nhân cách, hướng thiện và sẵn sàng hòa nhập cộng đồng sau khi mãn hạn tù.

Lao động, sản xuất chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, phải được tổ chức trên cơ sở tự nguyện và có hưởng thụ chính đáng, tránh biến tướng thành hình thức cưỡng bức hay khai thác sức lao động.

Về quỹ hòa nhập cộng đồng, đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc hình thành, quản lý, sử dụng và minh bạch hóa nguồn quỹ, bảo đảm chỉ phục vụ cho mục tiêu hỗ trợ phạm nhân tái hòa nhập xã hội.

Đồng thời, đại biểu cũng nêu rõ yêu cầu phân định rạch ròi trách nhiệm giữa UBND cấp xã và Công an cấp xã trong giám sát, giáo dục người được hưởng án treo, người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; bảo đảm một việc chỉ giao một đầu mối, “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”.

Mở rộng hình thức thi hành án, giảm áp lực cho cơ quan giam giữ

Thảo luận về Dự án Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, đại biểu Đinh Ngọc Minh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, đề nghị bổ sung hình thức quản thúc tại gia hoặc giam giữ tại gia, giải pháp đã được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng hiệu quả.

Đại biểu Đinh Ngọc Minh đề xuất bổ sung hình thức quản thúc tại gia và tinh giản thủ tục lý lịch tư pháp.

Theo đại biểu, hình thức này không chỉ giảm đáng kể chi phí cho ngân sách, mà còn giúp người bị tạm giữ hoặc phạm nhân giữ được môi trường sống tích cực, tránh mặc cảm, dễ hòa nhập cộng đồng và phục hồi tâm lý.

Đại biểu nêu dẫn chứng, với những trường hợp phạm tội do vô ý, ít nghiêm trọng hoặc có nhân thân tốt, việc áp dụng hình thức quản thúc tại gia vừa nhân văn, vừa thực tiễn, không làm tăng nguy cơ mất an ninh trật tự, đồng thời góp phần thực hiện chủ trương cải cách tư pháp theo hướng lấy con người làm trung tâm.

Đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Lý lịch tư pháp, đại biểu cho rằng nên bỏ Phiếu lý lịch tư pháp số 2, vì Phiếu số 1 đã phản ánh đầy đủ thông tin cần thiết. Việc này giúp tạo điều kiện cho người đã chấp hành xong án phạt tái hòa nhập cộng đồng, giảm tâm lý kỳ thị, khơi dậy ý chí phấn đấu, góp phần xây dựng xã hội nhân văn và bao dung hơn.

Hướng đến nền tư pháp nhân văn, vì con người

Những ý kiến tâm huyết, sâu sắc của các đại biểu Quốc hội Đoàn Cà Mau thể hiện tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, gắn kết giữa pháp luật và thực tiễn, giữa quản lý nhà nước và quyền con người.

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành án hình sự theo hướng nhân văn, minh bạch, khả thi không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật mà còn là bước tiến trong xây dựng nền tư pháp nhân đạo, thân thiện, lấy con người làm trung tâm của sự phát triển.

                                                                                                                                 Lê Hằng