Các đại biểu Đoàn Cà Mau đã đóng góp nhiều nội dung đi thẳng vào những bất cập và yêu cầu đổi mới thiết thực để bảo đảm hiệu quả chính sách.

Đại biểu Nguyễn Quốc Hận nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đại học, đào tạo tiến sĩ, kỹ năng sống và thể chất học sinh; đề nghị tăng cường chăm sóc dinh dưỡng và phát triển bác sĩ gia đình.

Nhiều vấn đề bất cập của giáo dục đại học: chất lượng thấp, đào tạo tràn lan

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Quốc Hận cho rằng giáo dục đại học thời gian qua tuy có nhiều bước phát triển nhưng chất lượng đầu vào và đầu ra vẫn là vấn đề đáng lo ngại.

Ông nêu hàng loạt tồn tại: Chỉ tiêu tuyển sinh tăng mạnh, đầu vào nhiều trường quá thấp; tuyển sinh bằng học bạ tràn lan, thiếu chuẩn mực; cung vượt cầu, sinh viên ra trường nhiều nhưng không xin được việc làm, phải chạy xe ôm, giao hàng…

“Chúng ta phải nhìn thẳng: có những trường đại học đào tạo chưa đạt yêu cầu, chất lượng chưa đảm bảo”, ông Hận nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông đặc biệt lo ngại về chất lượng đào tạo sau đại học, nhất là tiến sĩ. Ông cho rằng số lượng tiến sĩ “tăng quá nhanh”, nhưng năng lực nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế chưa tương xứng. Một số vụ việc bị phanh phui thời gian qua cho thấy đào tạo tiến sĩ đang có dấu hiệu dễ dãi.

“Không thể để cơ chế đào tạo tiến sĩ dễ dãi làm giảm uy tín khoa học của Việt Nam”, đại biểu nói.

Đạo đức, nhân cách, kỹ năng sống và giáo dục giới tính phải được đưa vào chương trình một cách thực chất

Đại biểu Nguyễn Quốc Hận nêu rõ, xã hội đang rất lo ngại về bạo lực học đường, ứng xử lệch chuẩn, xuống cấp đạo đức trong học sinh.

Ông đề nghị chương trình MTQG phải: Tăng hàm lượng giáo dục nhân cách trong nhà trường; đưa kỹ năng sống trở thành môn học chính thức; tăng cường giáo dục giới tính, phù hợp xu hướng xã hội và không kỳ thị, nhưng phải rõ ràng và lành mạnh.

Đại biểu chia sẻ ví dụ thực tế: Nhiều học sinh trung học hiện nay không biết tự chăm sóc bản thân, sống phụ thuộc hoàn toàn vào cha mẹ. “Nếu không rèn kỹ năng sống từ sớm, các em khó thích nghi trong môi trường độc lập”, ông nói.

Xem xét việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai nhưng phải đi đôi với hiệu quả sử dụng

Đại biểu Hận ủng hộ chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, nhưng ông cho rằng: Học phải gắn với hành, tránh tình trạng học nhiều nhưng không sử dụng; đầu tư cơ sở vật chất, giáo viên phải song hành với môi trường sử dụng tiếng Anh.

Ông chia sẻ câu chuyện bản thân: dù đầu tư nhiều thời gian và chi phí để học tiếng Anh phục vụ thi tuyển ngạch,.. nhưng trong công việc hàng ngày gần như không có môi trường sử dụng, gây lãng phí.

Chăm sóc sức khỏe: từ thể chất người Việt đến bác sĩ gia đình và hồ sơ sức khỏe điện tử

Chuyển sang lĩnh vực y tế, đại biểu Nguyễn Quốc Hận nêu vấn đề thể chất người Việt còn thấp và yếu, ảnh hưởng đến chất lượng dân số và cả các lĩnh vực như thể thao.

Ông phân tích: Chiều cao của người Việt phần lớn được quyết định từ giai đoạn thai kỳ đến 3-5 tuổi. Vì vậy cần chương trình hỗ trợ dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, chăm sóc trẻ nhỏ, giúp cải thiện tầm vóc dân số.

Đại biểu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của: Mô hình bác sĩ gia đình, giúp theo dõi sức khỏe sớm, cảnh báo nguy cơ tai biến, đột quỵ; hồ sơ sức khỏe điện tử, hỗ trợ phát hiện và xử lý bệnh kịp thời; không gian chăm sóc người cao tuổi, bao gồm khuyến khích xã hội hóa nhà dưỡng lão chất lượng cao.

Đại biểu Đinh Ngọc Minh đề xuất mạnh mẽ cải cách cách thức triển khai chương trình mục tiêu quốc gia, giảm thủ tục hành chính, mở rộng vai trò khu vực tư trong giáo dục và y tế.

Đại học phải gắn với thực tiễn, và cần quy hoạch lại hệ thống trường học trên phạm vi quốc gia

Đại biểu Đinh Ngọc Minh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đánh giá chương trình MTQG về giáo dục “rất tham vọng và cần thiết”, với mục tiêu vươn tầm quốc tế.

Tuy nhiên, ông nêu một loạt kiến nghị thực chất:

Thứ nhất, đại học phải chấm dứt “học chay”. Ông Minh dẫn mô hình của Mỹ: “Giảng viên chỉ được đứng lớp tối đa 4 năm, sau đó phải xuống doanh nghiệp làm thực tế trước khi quay lại giảng dạy.”

Việc thiếu gắn kết thực tiễn khiến bài giảng lạc hậu, không truyền cảm hứng và không đáp ứng nhu cầu thị trường.

Thứ hai, phải quy hoạch lại hệ thống đại học cả nước

Ông đề nghị: Giảm số lượng trường tập trung quá đông tại Hà Nội và TP. HCM; phân bổ trường đại học theo dọc đất nước để giảm áp lực đô thị và tạo động lực phát triển địa phương.

Chương trình mục tiêu quốc gia phải giảm mạnh thủ tục và tránh các dự án quá lớn

Với kinh nghiệm nhiều năm theo dõi các chương trình MTQG, đại biểu Đinh Ngọc Minh nêu rõ: Chương trình phải giảm thủ tục hành chính, áp dụng thiết kế mẫu - thiết kế điển hình; tránh đầu tư các công trình “quá lớn” gây chậm tiến độ hoặc sai phạm; chủ trương đầu tư cần đơn giản hóa, phân cấp mạnh, để người dân hưởng lợi trực tiếp, nhanh nhất.

Ông đánh giá cao kết quả xóa đói giảm nghèo từ các chương trình MTQG trước đây và cho rằng với cách làm hợp lý, chương trình giai đoạn 2026-2035 sẽ càng phát huy hiệu quả.

Mở rộng vai trò tư nhân trong giáo dục và y tế - yêu cầu bắt buộc để tạo cạnh tranh lành mạnh

Đại biểu Đinh Ngọc Minh nhấn mạnh: “Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững phải có sự cạnh tranh. Tư nhân cần tham gia mạnh mẽ hơn.”

Ông đề xuất: Tăng tỷ lệ giường bệnh tư nhân lên tối thiểu 30%, thay vì khoảng 10% như hiện nay; xác định tỷ lệ đào tạo tư nhân trong chương trình giáo dục; thiết kế chính sách đất đai, ưu đãi giúp tư nhân mở trường, mở bệnh viện đạt chuẩn.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry kiến nghị chính sách “đào tạo trọn gói” và cơ chế cam kết phục vụ đối với sinh viên dân tộc thiểu số, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng khó khăn.

Hoàn thiện chính sách, không bỏ sót đối tượng và bảo đảm đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Tiếp tục thảo luận, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc thể chế hóa các Nghị quyết 71 và 72, đồng thời ghi nhận nhiều điểm đổi mới trong thiết kế hai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) về giáo dục và y tế giai đoạn 2026-2035. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ để bảo đảm chương trình đi vào thực chất, không trùng lặp nhưng cũng không bỏ sót đối tượng cần thụ hưởng.

Tránh trùng lặp giữa các chương trình MTQG nhưng phải bảo đảm tính đặc thù vùng dân tộc thiểu số

Đại biểu cho biết, cùng thời điểm với hai chương trình lần này, Chính phủ và Hội đồng Dân tộc cũng đang thẩm tra Đề án tích hợp ba chương trình MTQG: xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035. Trong quá trình thẩm tra, nhiều ý kiến đề nghị rà soát kỹ để tránh trùng lặp về nhiệm vụ, đặc biệt ở các lĩnh vực giáo dục, y tế và văn hóa.

Đại biểu lưu ý: trong chương trình MTQG giai đoạn 2021-2030 dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các nội dung đầu tư về giáo dục - y tế - văn hóa vẫn đang được triển khai, nhiều công trình dở dang. Vì vậy, không thể thiết kế chương trình mới theo hướng cắt đứt hoặc chuyển đổi đột ngột, dễ dẫn đến gián đoạn và lãng phí nguồn lực.

Bà cũng nhấn mạnh, trong hồ sơ hiện nay, các nhóm nhiệm vụ liên quan đến cơ sở vật chất trường PTDT nội trú, bán trú, trường dự bị đại học… vẫn chưa xác định rõ đang thuộc chương trình nào quản lý, dễ dẫn đến khoảng trống chính sách.

Không được bỏ sót chính sách đặc thù cho giáo dục và y tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số

 Đại biểu chỉ rõ: dù chủ trương không trùng lặp là đúng, nhưng một số nội dung quan trọng lại chưa được “điểm danh” đầy đủ trong cả hai chương trình mới.

Ví dụ:

Nghị quyết 71 về giáo dục quy định ba nhóm chính sách đặc thù, nhưng mới chỉ thấy hai nhóm được thể hiện rõ;

Nội dung thứ ba về giáo dục nghề nghiệp cho thanh niên dân tộc thiểu số gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương gần như chưa xuất hiện trong hồ sơ;

Trong Nghị quyết 72 về y tế, một số nội dung đã được thể chế hóa, nhưng cũng có những nội dung “không biết nằm ở đâu” trong thiết kế các chương trình mới.

Đại biểu đề nghị Chính phủ cập nhật đầy đủ tất cả chính sách đặc thù, nếu không sẽ không có căn cứ phân bổ nguồn lực, dẫn đến nguy cơ người dân vùng khó khăn không tiếp cận được các dịch vụ cơ bản.

Tập trung vào đối tượng thụ hưởng, không chỉ căn cứ theo địa bàn

Một vấn đề được đại biểu Hoa Ry đặc biệt nhấn mạnh là: “Chính sách phải tập trung vào đối tượng, không thể cứng nhắc theo địa bàn”.

Bà phân tích: nếu chỉ giới hạn hỗ trợ tại các vùng đặc biệt khó khăn, sẽ dễ bỏ sót các hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo sinh sống ngoài khu vực được phân định, trong khi họ cũng có nhu cầu và khó khăn tương tự.

Đại biểu đề nghị chương trình phải mở rộng diện tiếp cận, bảo đảm công bằng giữa các nhóm đối tượng yếu thế.

Nguồn lực còn quá xa mục tiêu - cần cơ chế chia sẻ giữa các địa phương

Về nguồn lực, đại biểu thẳng thắn bày tỏ lo lắng: Các chương trình MTQG trước đây đều đặt mục tiêu rất lớn nhưng nguồn lực phân bổ không tương xứng; phạm vi chương trình rộng, nhu cầu đầu tư lớn, nhưng ngân sách trung ương có hạn.

Bà dẫn chứng: nhiều địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội tốt đã đạt chuẩn về giáo dục và y tế, không nhất thiết phải duy trì mức chi 20% ngân sách cho giáo dục. Trong khi đó, vùng lõi nghèo, vùng dân tộc thiểu số, dù dành 20% ngân sách địa phương, vẫn không đáp ứng được nhu cầu tối thiểu.

Vì vậy, đại biểu đề nghị: Thiết kế cơ chế chia sẻ nguồn lực giữa các địa phương giàu - nghèo; tạo điều kiện để giảm gánh nặng cho ngân sách trung ương và tăng tính bền vững của chương trình; tăng vai trò doanh nghiệp trong đào tạo nghề và giáo dục công nghệ cao.

Đại biểu Hoa Ry nhận thấy hồ sơ trình còn thiếu các cơ chế huy động doanh nghiệp tham gia đào tạo, đặc biệt là đào tạo nghề và đào tạo công nghệ cao.

Bà nhấn mạnh: nhiều lĩnh vực khoa học - công nghệ hiện nay đòi hỏi thiết bị, phòng thực hành và công nghệ hiện đại mà ngân sách khó đáp ứng.

Vì vậy, chương trình cần: Mở rộng cơ chế hợp tác công - tư; khuyến khích doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình đào tạo ngay từ đầu; xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong đào tạo nghề cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Đề nghị chính sách “đào tạo trọn gói” và cam kết phục vụ cho con em dân tộc thiểu số

Một trong những kiến nghị quan trọng nhất của đại biểu là xây dựng chính sách đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho giáo dục, y tế và đội ngũ cán bộ cơ sở là người dân tộc thiểu số.

Đại biểu đề nghị: Tăng mức hỗ trợ đào tạo cử tuyển, vì mức hiện nay “quá thấp, rất khó thu hút người học”; áp dụng mô hình đào tạo trọn gói, tương đương chính sách dành cho sinh viên Lào và Campuchia học tại Việt Nam; kèm theo đó là cam kết phục vụ lâu dài tại địa phương; nếu không thực hiện cam kết thì phải hoàn trả lại kinh phí đào tạo, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách và tránh tình trạng “học xong không về”.

Đại biểu nhận định đây là giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

                                                                                                                                 Lê Hằng