“Một quy định tác động sâu rộng đến cộng đồng sáng tạo như thế, nếu chưa chín thì không nên đưa vào luật lúc này”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Trần Thị Thu Đông nhấn mạnh không mở ngoại lệ cho AI khi chưa có cơ chế bảo vệ bản quyền và quyền lợi người sáng tạo.

AI phát triển nhanh hơn luật: Không thể chạy theo bằng cách mở toang ngoại lệ

Đại biểu Thu Đông cho biết cơ bản đồng thuận với báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo. Tuy nhiên, bà cho rằng quy định tại khoản 5 Điều 7 của dự thảo luật đang “đi trước sự an toàn”, bởi ngay cả những quốc gia dẫn đầu về AI cũng chưa đạt đồng thuận.

Bà dẫn lại bối cảnh quốc tế:

EU phải tranh luận nhiều năm để thiết kế cơ chế kiểm soát khai thác dữ liệu.

Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc liên tục điều chỉnh luật sau hàng loạt vụ kiện lớn.

Nhiều nước tạm dừng mở rộng ngoại lệ, không muốn đánh đổi bản quyền của người sáng tạo.

“Trong cuộc chạy đua công nghệ, chính người sáng tạo là nhóm dễ bị tổn thương nhất”, đại biểu nhấn mạnh.

 4 điểm nguy hiểm nếu cho phép AI dùng dữ liệu công bố mà không xin phép

Đại biểu Thu Đông phân tích thẳng: nếu thông qua quy định lúc này, bốn rủi ro lớn có thể xảy ra:

1. Dữ liệu bị thu thập tràn lan: Tác phẩm văn học, nghệ thuật có thể bị quét, sao chép hàng loạt để huấn luyện AI, hoàn toàn ngoài sự kiểm soát của tác giả.

2. Thu nhập của tác giả bị thay thế bởi sản phẩm AI: khi AI có thể tạo ra sản phẩm tương tự phong cách của họ, nguồn thu từ tác phẩm gốc sẽ suy giảm mạnh.

3. AI cạnh tranh ngược trở lại với chính tác giả: sản phẩm sinh ra từ chính tác phẩm mà AI “học” được lại trực tiếp cạnh tranh với tác giả.

4. Xóa nhòa dấu ấn sáng tạo: nguy cơ hiểu nhầm tác giả, biến dạng tác phẩm, làm mai một giá trị sáng tạo con người.

“Đây không phải giả định. Nhiều vụ kiện trên thế giới là minh chứng rõ ràng”, bà nói.

Dự thảo luật còn quá nhiều lỗ hổng: “Không thể giao toàn bộ dữ liệu sáng tạo cho máy”

Đại biểu Thu Đông chỉ rõ các thiếu sót lớn của dự thảo: không có tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là “không gây thiệt hại”; không giới hạn phạm vi loại dữ liệu được phép sử dụng; chưa quy định minh bạch dữ liệu đầu vào của mô hình AI; không có cơ chế giám sát để phát hiện hành vi lạm dụng.

Theo đại biểu, để nguyên quy định như hiện nay “sẽ mở ra một cánh cửa quá rộng, cho phép thu thập khối lượng lớn dữ liệu sáng tạo mà không cơ quan nào biết rõ mức độ tác động”.

Kiến nghị: Chưa đưa vào luật - nghiên cứu tiếp, bảo vệ quyền tác giả trước tiên

Đại biểu Thu Đông đề nghị: chưa đưa quy định tại khoản 5 Điều 7 vào luật thời điểm hiện nay; nghiên cứu sâu hơn, tham khảo kinh nghiệm các quốc gia đang xử lý tranh chấp giữa AI và quyền tác giả; đảm bảo mọi thay đổi phải bảo vệ sinh kế, danh tính sáng tạo và quyền được tôn trọng của tác giả.

“Chúng ta có thể thúc đẩy AI, nhưng không thể hy sinh bản quyền và lao động sáng tạo của hàng triệu người làm nghệ thuật. Tác phẩm không phải là mỏ dữ liệu miễn phí”, đại biểu khẳng định tại hội trường.

Phát biểu của đại biểu Trần Thị Thu Đông trong phiên thảo luận, mở ra góc nhìn mới về việc hoàn thiện khung pháp lý cho AI - một lĩnh vực đang phát triển nhanh hơn bất kỳ ngành nào khác, đòi hỏi sự thận trọng, cân bằng và đặc biệt là sự bảo vệ thỏa đáng đối với con người sáng tạo.

                                                                                                                                 Lê Hằng